Wat is een wijziging van het omgevingsplan?
Het omgevingsplan bevat de regels die de gemeente stelt voor het gebruik en de bebouwing van gronden: het wijst functies toe aan locaties. Past uw initiatief structureel niet binnen die regels, dan kan de gemeenteraad besluiten het omgevingsplan zelf aan te passen — in plaats van per geval een individueel initiatief via een BOPA te vergunnen. Het is een politiek-bestuurlijk traject: niet het college, maar de gemeenteraad neemt uiteindelijk het besluit tot vaststelling. Daarom weegt naast de inhoudelijke onderbouwing ook het bestuurlijk draagvlak zwaar mee. Ik begeleid dat hele traject; zo verloopt een wijziging van het omgevingsplan.
Wanneer kiest u voor deze route?
Een wijziging van het omgevingsplan is vooral geschikt wanneer een ontwikkeling te omvangrijk of te structureel is om via een individuele vergunning te regelen. Dat speelt bij woningbouw buiten de bestaande kern of op een nieuwe locatie, bij een agrarisch erf herontwikkelen, leegstaand vastgoed of een bedrijventerrein, en bij ontwikkelingen die meerdere percelen of een heel gebied beslaan. Ook wanneer een ontwikkeling blijvend en niet tijdelijk van aard is, of wanneer er zoveel losse afwijkingen nodig zouden zijn dat een reeks BOPA’s onpraktisch wordt, is aanpassing van het omgevingsplan de logische keuze.
Twijfelt u tussen een BOPA en een structurele wijziging van het omgevingsplan? Het verschil zit in schaal en karakter: een BOPA is bedoeld voor een individueel, afgebakend initiatief, terwijl een wijziging van het omgevingsplan de regels voor de langere termijn aanpast. Een principeverzoek geeft daar in een vroeg stadium duidelijkheid over.
De procedure stap voor stap
Het traject begint met een haalbaarheidsanalyse. Daarin beoordelen we de planologische haalbaarheid van uw initiatief en peilen we het te verwachten bestuurlijk draagvlak binnen de gemeenteraad — want zonder draagvlak strandt een wijziging alsnog. Vervolgens stellen we de ruimtelijke onderbouwing op. Net als bij een BOPA vormt die onderbouwing de motivering waarom de wijziging past binnen een evenwichtige toedeling van functies aan locaties, de centrale norm van de Omgevingswet.
Daarna start de formele procedure. De gemeente geeft kennis van het voornemen om het omgevingsplan te wijzigen en legt het ontwerp van het gewijzigde omgevingsplan zes weken ter inzage. In die periode kan iedereen — niet alleen belanghebbenden — een zienswijze indienen. De ingediende zienswijzen worden beoordeeld en beantwoord in een zienswijzennota, waarin ook zichtbaar wordt hoe de omgeving bij het plan is betrokken. Op basis daarvan stelt de gemeenteraad het omgevingsplan vast, al dan niet gewijzigd naar aanleiding van de zienswijzen.
Ten slotte volgt de bekendmaking. Na bekendmaking van het vaststellingsbesluit geldt een beroepstermijn van zes weken. Beroep tegen een gewijzigd omgevingsplan loopt rechtstreeks — in eerste en enige aanleg — bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State; een bezwaarfase is er niet.
Terinzagelegging en zienswijzen
De terinzagelegging is een verplichte en zorgvuldig te doorlopen stap. Omwonenden, bedrijven en in feite iedereen krijgen de gelegenheid om op het ontwerpbesluit te reageren. Die reacties zijn niet vrijblijvend: de gemeente moet er inhoudelijk op ingaan, en zienswijzen die hout snijden kunnen tot aanpassing van het plan leiden. Donkers Advies verzorgt de zienswijzennota en begeleidt de bestuurlijke besluitvorming, zodat de ingebrachte zienswijzen op de juiste manier worden afgehandeld en het besluit juridisch houdbaar blijft.
Doorlooptijd en kosten
Een wijziging van het omgevingsplan duurt gemiddeld één tot twee jaar, afhankelijk van de complexiteit van het initiatief, het bestuurlijk draagvlak en het aantal ingediende zienswijzen. Een goed voorbereid initiatief met breed draagvlak en een volledig onderbouwingsdossier kan de doorlooptijd aanzienlijk verkorten. De kosten bestaan uit de advieskosten voor de ruimtelijke onderbouwing en de begeleiding, eventuele onderzoekskosten en de gemeentelijke kosten voor de procedure. Houd er daarbij rekening mee dat de gemeente haar kosten verhaalt: bij een wijziging van het omgevingsplan gebeurt dat vaak via kostenverhaalsregels in het plan zelf of via een anterieure overeenkomst.
Praktijkvoorbeeld uit Noord-Brabant
Een projectontwikkelaar in Noord-Brabant wilde een voormalig bedrijventerrein herontwikkelen tot een kleinschalig woongebied. Omdat dit zich niet leende voor een individuele BOPA-procedure, adviseerde Donkers Advies een wijziging van het omgevingsplan. Na een haalbaarheidsanalyse, een uitgebreide ruimtelijke onderbouwing en een terinzagelegging zonder zienswijzen stelde de gemeenteraad het gewijzigde omgevingsplan binnen circa veertien maanden vast. Doordat het draagvlak vooraf goed was gepeild en de onderbouwing volledig was, verliep het traject zonder vertraging.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een wijziging van het omgevingsplan?
Gemiddeld één tot twee jaar. De precieze duur hangt af van de complexiteit, het bestuurlijk draagvlak en het aantal zienswijzen. De formele procedure — met een terinzagelegging van zes weken en de vaststelling door de gemeenteraad — vormt daarvan een vast onderdeel; de voorbereiding en eventuele onderzoeken bepalen de rest.
Wat is terinzagelegging en waarom is die verplicht?
Bij de terinzagelegging ligt het ontwerp van het gewijzigde omgevingsplan zes weken ter inzage, zodat iedereen een zienswijze kan indienen. Deze stap is wettelijk verplicht en waarborgt dat belanghebbenden en omwonenden hun mening kunnen geven voordat de gemeenteraad besluit. Een zorgvuldige afhandeling van de zienswijzen maakt het besluit bovendien beter bestand tegen beroep.
Kan ik bezwaar of beroep instellen tegen een gewijzigd omgevingsplan?
Tegen een gewijzigd omgevingsplan staat geen bezwaar open. Wel kunnen belanghebbenden binnen zes weken na de bekendmaking rechtstreeks beroep instellen bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, die in eerste en enige aanleg oordeelt. Het is raadzaam om al tijdens de terinzagelegging een zienswijze in te dienen, zodat uw punten vroeg op tafel liggen.
Wanneer kies ik voor een wijziging van het omgevingsplan in plaats van een BOPA?
Kies voor een wijziging van het omgevingsplan bij grootschalige, gebiedsgerichte of blijvende ontwikkelingen — bijvoorbeeld een nieuwe woonwijk of de herontwikkeling van een bedrijventerrein. Een BOPA is geschikter voor een individueel, afgebakend initiatief. Twijfelt u, dan biedt een principeverzoek vooraf duidelijkheid. Lees ook ons artikel over de BOPA-procedure voor de verschillen.
Samenvatting
Een wijziging van het omgevingsplan is de aangewezen route voor grootschalige of structurele initiatieven. De procedure duurt gemiddeld één tot twee jaar, kent een verplichte terinzagelegging van zes weken en een beroepstermijn van zes weken bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Een sterke ruimtelijke onderbouwing en breed bestuurlijk draagvlak zijn doorslaggevend voor een succesvol traject. Wilt u weten of uw plan deze route nodig heeft? Bespreek uw plan en u hoort waar u aan toe bent.
